Zeleni koridori u okviru CEFTA i olakšavanje spoljne trgovine sa EU

Zeleni koridori (Green Lanes) uspostavljeni su na Zapadnom Balkanu na početku izbijanja pandemije COVID-19 kako bi se sprečila nestašica osnovnih dobara i medicinske opreme. U skladu sa Zajedničkim predlogom Sekretarijata CEFTA i Stalnog sekretarijata Transportne zajednice[1] da se olakša transport i promet robe prvog prioriteta unutar Zapadnog Balkana, planirano je, dogovoreno i sprovedeno nekoliko akcija i to:

1. Na određenom broju putnih prelaza, koje su na TEN-T mreži identifikovani kao zeleni, preduzet je niz mera da se olakša rad i saradnja između različitih organa;
2. Na ovim prelazima usluge svih organa su dostupne 24 časa 7 dana u nedelji;
3. Dogovorena je lista roba prvog prioriteta koja je imala prioritetni prolaz zelenim koridorima (listu osnovnih dobara čini proširena lista medicinskih proizvoda Svetske carinske organizacije i osnovnih prehrambenih proizvoda i proizvoda hrane za životinje);
4. Uspostavljena je elektronska razmena informacija za obradu pre dolaska (pre-arrival processing) putem platforme SEED (Sistematska razmena elektronskih podataka) za robu prvog prioriteta između carinskih uprava i drugih organa na prelazima.

Posle završetka pandemije COVID 19 u okviru CEFTA su došli na ideju da se zeleni koridori prošire i na druge robe i tako u praksi olakša intraregionalna trgovina. Takođe, osim proširenja zelenih koridora i na druge robe ovi koridori su prošireni i na sve drumske granične prelaze / administrativne prelaze unutar CEFTA, i odnose se na sve službe na granici (carinsku, fitosanitarnu, veterinarsku i sanitarnu inspekciju) koje su uključene u carinjenje robe, sa podacima za obradu pre dolaska za najznačajnije robe. Inicijativa je proširena i na tri železnička prelaza, a početkom 2022. godine razmena podataka za obradu pre dolaska je proširena na svu robu, kako bi se organi na granicama unapred pripremili za sve pošiljke i ubrzao proces carinjenja.

Tokom korišćenja SEED platforme pojavila se potreba za nadogradnjiom ovog sistema sa dodatnim karakteristikama i funkcionalnostima koje proizilaze iz obaveza iz Dodatnog protokola 5 (AP5) CEFTA, a ovako unapređena platforma se naziva SEED+. Ovo podrazumeva da se sada elektronski razmenjuju ne samo dokumenta između carina nego i sa graničnim inspekcijama. Primena Dodatnog protokola 5 kao i SEED+ će dodatno doprineti pojednostavljenju inspekcijskih kontrola, smanjenju formalnosti i razmeni podataka u vezi sa robom, kako bi se olakšala trgovina unutar regiona Zapadnog Balkana.

Jedna od ideja je da se ova mera olakšavanja trgovine proširi i na granične prelaze između CEFTA strana i Evropske unije. Pošto se počelo sa vodenim transportom, ovi koridori koji nas povezuju sa EU nazvani su plavi koridori. U tu svrhu strane ugovornice su htele da iskoriste projekat SEED i SEED+, što je svakako bilo najlakše sa Hrvatskom koja je, dok je bila ugovorna strana CEFTA, koristila SEED za razmenu carinskih informacija sa ostalim stranama. Na osnovu SEED platforme, strane ugovornice CEFTA su počele da potpisuju memorandume sa državama EU sa kojima se graniče. Ovi memorandumi su sredstvo koje omogućuje postepeno integrisanje privreda Zapadnog Balkana u jedinstveno tržište EU. Do sada su potpisani memorandumi između Srbije i Mađarske, Italije i Crne Gore, Hrvatske i Bosne i Hercegovine, Hrvatske i Crne Gore, i Albanije i Italije. Najnovija vest je da su ovi memorandumi zaključeni i između Albanije i Grčke, Severne Makedonije i Bugarske, i Moldavije i Italije. Krajnji cilj je potpuna modernizacija i integracija graničnih prelaza između CEFTA i EU, čime bi se umnogome olakšao prelazak granice za robe u međusobnoj trgovini.

Saznajte više: Green Lanes: EU, Western Balkans, Moldova Advance Customs Data Exchange - CEFTA, Green Lanes - Transport Community (transport-community.org),

Joint-TCT-CEFTA-proposal-Green-Corridors.pdf